Νοτιοανατολικά της Αγοράς
Ανασκαφική περίοδος 2025
Λεπτομέρεια της περιοχής ΝΑ της Αγοράς της Σικυώνας με τις ανασκαφικές τομές
|
Η ανασκαφή στη Σικυώνα κατά το 2025 επικεντρώθηκε στην περιοχή νοτιοανατολικά της αγοράς, ανατολικά του μεγάλου εργαστηριακού συγκροτήματος που αρχίσαμε να ανασκάπτουμε το 2013. Συγκεκριμένα συνεχίσαμε την ανασκαφή της Τομής 21 που είχαμε ανοίξει το 2024, ακριβώς ανατολικά της ανοίξαμε νέα τομή (Τομή 23) διαστάσεων 10 (στον άξονα Β-Ν) x 6 μ (στον άξονα Α-Δ), και ακόμα ανατολικότερα, εντός του νεοαποκτηθέντος αγροτεμαχίου, ανοίξαμε δεύτερη νέα τομή (Τομή 24) διαστάσεων 9 (στον άξονα Β-Ν) x 10 μ (στον άξονα Α-Δ).
Τομές 21 και 23
Με την αφαίρεση του επιφανειακού στρώματος στην Τομή 23 (Context 7021), αποκαλύφθηκαν η συνέχιση προς ανατολάς του Τοίχου 1526 στη βόρεια πλευρά της τομής, ο Τοίχος 7024, κατεύθυνσης Β-Ν, κατά μήκος της δυτικής πλευράς της τομής, καθώς και τμήματα δύο ακόμα τοίχων, του 7061 στη νότια πλευρά της τομής, και του 7055 κοντά στη ΝΑ γωνία της τομής. Ο Τοίχος 7024 έχει μήκος 7,45 μ, πλάτος 0,40 μ και αποτελείται από ορθοστάτες μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται μικρότεροι λίθοι. Οι ορθοστάτες είναι σε β’ χρήση, και λόγω του μεγέθους τους μπορούμε ασφαλώς να υποθέσουμε ότι προήλθαν από κάποιο δημόσιο μνημείο της πόλης. Στο τμήμα μεταξύ των Τοίχων 5021 και 5022, η δυτική όψη του Τοίχου 7024 έχει επενδυθεί με στρώσεις μικρότερων λίθων. Στο νότιο άκρο του ο Τοίχος 7024 εφάπτεται με τον Τοίχο 7061, κατεύθυνσης Α-Δ, που αποτελεί συνέχεια προς ανατολάς του Τοίχου 5022. Μικρό τμήμα του Τοίχου 7061 αποκαλύφθηκε φέτος, σε μήκος 2,10 μ, αποτελούμενο από λιθοπλίνθους πλάτους 0,40 μ. Επιπλέον, κοντά στη ΝΑ γωνία της Τομής 23 ήρθε στο φως λιθόπλινθος in-situ, κατεύθυνσης Β-Ν (Context 7055). Προφανώς ανήκει σε τοίχο που εκτείνεται νότια, πέραν των ορίων της τομής. Το ενδιαφέρον είναι ότι η γραμμή αυτού του τοίχου είναι στην ίδια νοητή ευθεία με την πλάτη της μονόστιχης στοάς που είχαμε φέρει στο φως βορειότερα, εντός της Τομής 6. Προφανώς δεν ανήκει στη συγκεκριμένη στοά, αλλά σε άλλο κτίριο που εντάσσεται στη ρυμοτομία της αρχαίας πόλης.
Η συνέχιση της ανασκαφής αποκάλυψε μια παχειά επίχωση (Context 7034) με σαφή χαρακτηριστικά απόρριψης προϊόντων κεραμικών κλιβάνων. Μεταξύ της πλούσιας κεραμικής που βρέθηκε εδώ (καταγράψαμε 3.464 όστρακα) ξεχωρίζουν συγκεκριμένα μαγειρικά και επιτραπέζια σκεύη και απομιμήσεις βορειο-αφρικανικών λύχνων, που χρονολογούνται στο β’ μισό του 6ου και το α’ μισό του 7ου αι. μ.Χ. Παρόμοιοι τύποι βρέθηκαν στην Τομή 16 (Context 5002), λίγα μόλις μέτρα δυτικότερα. Στο στρώμα αυτό βρέθηκαν επίσης 6 χάλκινα νομίσματα, το πρωϊμότερο μια κοπή Σικυώνας του ύστερου 3ου αι. π.Χ. και το υστερότερο ένα εικοσανούμμιο του αυτοκράτορα Φωκά, των αρχών του 7ου αι. μ.Χ. Με την αφαίρεση αυτής της παχειάς επίχωσης, αποκαλύφθηκε η πλατιά τάφρος θεμελίωσης του Τοίχου 7024 κατά μήκος της ανατολικής του πλευράς. Η ανασκαφή αυτής της τάφρου (Contexts 7041 και 7042) απέδωσε κεραμική που χρονολογεί ασφαλώς την απόθεση στον πρώιμο 5ο αι. μ.Χ. Επιπλέον, εντός των αρμών του Τοίχου 7024 βρέθηκαν 2 χάλκινα νομίσματα (αρ.30 και 43), το ένα Κορινθιακή κοπή του 40-30 π.Χ. και το δεύτερο πιθανόν Σικυώνια κοπή της εποχής του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου (193-211 μ.Χ.).
Η ανασκαφή του χώρου που ορίζεται από τους Τοίχους 1526 προς βορρά, τον Τοίχο 7024 προς δυσμάς και τον Τοίχο 7061 θα συνεχιστεί την επόμενη ανασκαφική περίοδο σε μια προσπάθεια να αποκαλύψουμε αρχαιότερους ορίζοντες.
Ορθοφωτογραφία των Τομών 21 και 23
|
|
Ο Τοίχος 7024 και η τάφρος θεμελίωσής του.
|
|
Με την αποκάλυψη του Τοίχου 7024 ορίστηκαν σαφώς ο βόρειος και ο μεσαίος χώρος της Τομής 21, η ανασκαφή των οποίων είχε ξεκινήσει το 2024. Συνεχίσαμε την ανασκαφή εδώ ώστε να αποκαλύψουμε πλήρως τον χώρο του ελαιοπιεστηρίου και πιθανές συναφείς εγκαταστάσεις στα νότια του. Στο βόρειο δωμάτιο απομακρύναμε τις πεσμένες πέτρες (Contexts 7035, 7036, 7037, 7045) για να φτάσουμε σε μια πιθανή επιφάνεια εργασίας σύγχρονης με την ελαιοπαραγωγική εγκατάσταση (Context 7046). Πάνω στην επιφάνεια βρέθηκαν 2 χάλκινα νομίσματα (αρ. 34 και 35) σε κακή κατάσταση διατήρησης. Μπορέσαμε να χρονολογήσουμε μόνο το δεύτερο, μεταξύ του β΄μισού του 5ου και του α΄μισού του 6ου αι. μ.Χ. Με την αφαίρεση των επιχώσεων απελευθερώθηκε και το λίθινο βάθρο (αρ. 7020) που είχε αποκαλυφθεί πέρσι στη δυτική πλευρά του δωματίου. Έχει πλευρά 0,90 μ, πάχος 0.40 μ , και είναι κτισμένο μέσα σε βάση ύψους 0,40 μ κτισμένη με πέτρες, κονίαμα και λίγα θραύσματα κεράμων. Ακριβώς βόρεια του βάθρου, ο Τοίχος 1526, που βρίσκεται σε απόσταση 0,46 μ, έχει υποστεί διαμόρφωση που πρέπει να συνδέεται με τη χρήση του βάθρου. Ο αρχικός τοίχος αφαιρέθηκε σε μήκος 1,65 μ και αργότερα κλείστηκε με λίθους τοποθετημένους οριζόντια (αρ. 7052), όχι δηλαδή με τη στενή τους πλευρά όπως στον αρχικό τοίχο. Επιπλέον ανοίχθηκε ορθογώνια οπή σε λίθο μπροστά από αυτήν την προσθήκη (αρ. 7052), που αντιστοιχεί σε ορθογώνια εσοχή στην κάθετη πλευρά του τοίχου. H ορθογώνια οπή έχει διαστάσεις 21 x 13 εκ, και βάθος 9,2 εκ και προοριζόταν για την υποδοχή κάθετου στοιχείου, μάλλον ξύλινου πασσάλου. Το πιθανότερο είναι εδώ να έχουμε πιεστήριο με το βάθρο να λειτουργεί ως βάση συμπίεσης του πολτού της ελιάς η οποία επιτυγχανόταν με δοκάρι προσαρτημένο στον βόρειο τοίχο και αντίβαρα στην άλλη άκρη ή ενδεχομένως με σύστημα κοχλία.
Στο μεσαίο χώρο η αφαίρεση στρωμάτων επίχωσης (Contexts 7022, 7026, 7027, 7028, 7029, 7038, 7039, 7040, 7044, 7047, 7048, 7049) ύστερων ρωμαϊκών χρόνων, αποκάλυψε δάπεδο από μεγάλες λίθινες πλάκες (Context 7043), που εκτείνεται μεταξύ των Τοίχων 5021 στον βορρά και 5022 στο νότο. Οι διαστάσεις του δαπέδου είναι περίπου 3,6 μ σε μήκος και 1,5 μ σε πλάτος, και η ανατολική του πλευρά ορίζεται από πρόχειρο τοίχο (Τοίχος 7023) κατασκευασμένο με spolia. Σε β’ χρήση είναι και οι ασβεστολιθικές πλάκες του δαπέδου που περιλαμβάνουν και ένα μεγάλο λίθινο κατώφλι (Context 7056), διαστάσεων 1,74 x 0,70 μ. Ο Τοίχος 7023 και ενδεχομένως και το λίθινο δάπεδο καλύπτουν προγενέστερο τοίχο, κατεύθυνσης Α-Δ, τμήμα του οποίου σώζεται ανατολικά του (Context 7050). Το δάπεδο δεν εκτείνεται σε όλο το δωμάτιο και προεξέχει ελαφρώς από το επίπεδο του δαπέδου του υπόλοιπου δωματίου, άρα είναι ορθότερο να το αποκαλούμε λίθινη πλατφόρμα. Η άμεση εγγύτητα αυτής της πλατφόρμας με το ελαιοπιεστήριο στο βόρειο δωμάτιο και η εύρεση στο χώρο πολλών θραυσμένων κουκουτσιών ελιάς εγείρουν την υποψία ότι η πλατφόρμα αυτή προοριζόταν για τη σύνθλιψη του ελαιοκαρπού με χρήση κυλινδρικού σπαστήρα. Τέτοιος σπαστήρας θα μπορούσε να είναι και ο φθαρμένος σπόνδυλος κίονα που βρέθηκε μέσα στις επιχώσεις, στη νότια άκρη της πλατφόρμας (διακρίνεται στην Εικόνα 6).
Το βόρειο δωμάτιο της Τομής 21 στο επίπεδο του Context 7046.
|
|
Ο λίθος με την ορθογώνια οπή
|
|
To Context 7044 κατά τη διάρκεια της ανασκαφής του.
|
|
Τομή 24
Η χάραξη της Τομής 24, περίπου 45 μ ανατολικά της Τομής 23, υπαγορεύτηκε από τα αποτελέσματα της γεωφυσικής διασκόπησης του 2024. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε να συμπεριλάβει τη ΒΔ πλευρά συγκροτήματος που εκτείνεται σε μήκος περίπου 29 μ νοτίως της γνωστής οδού που διασχίζει την περιοχή. Η αφαίρεση των ανωτέρων στρωμάτων (Contexts 7500, 7503, 7504), πάχους περίπου 0,7 μ, αποκάλυψε τοίχους που διαιρούν την τομή σε διακριτούς χώρους. Ο Τοίχος 7502, κατεύθυνσης Α-Δ, κατά μήκος της βόρειας πλευράς είναι ο γνωστός τοίχος νοτίως της οδού, η συνέχεια προς ανατολάς του Τοίχου 1526 που έχουμε αποκαλύψει σε μήκος 38 μ στο συγκρότημα των εργαστηρίων. Είναι κατασκευασμένος με λιθοπλίνθους τοποθετημένες με τη στενή τους πλευρά, ως ορθοστάτες δηλαδή. Σε μεταγενέστερη φάση, σε τμήμα της εξωτερικής (βόρειας) πλευράς του τοίχου προστέθηκε τοιχίο από οπτές πλίνθους και κονίαμα, πάχους μόλις 0,2 μ. Ίσως με το πρόσθετο αυτό τοιχίο να σχετίζεται το τμήμα του πήλινου κυλινδρικού αγωγού (Context 7501) που ήρθε στο φως με την αφαίρεση του επιφανειακού στρώματος, εντός της κοίτης της αρχαίας οδού. Δεδομένου του υψομέτρου του αγωγού, είναι απίθανο να βρισκόταν κάτω από τη στάθμη της οδού όπως συνηθίζεται για τους υδρευτικούς και αποχετευτικούς αγωγούς, αλλά μάλλον συνδέεται με κτίσματα που καταπάτησαν την αρχαία οδό σε μεταγενέστερη περίοδο. Σε ακόμα μεταγενέστερη φάση, αφαιρέθηκαν λιθόπλινθοι από την δυτική πλευρά του Τοίχου 7502 σε μήκος 1,7 μ. Η εσωτερική (νότια) όψη του Τοίχου 7502 επίσης παρουσιάζει ενδιαφέρον (Εικ. 9). Το δυτικό της τμήμα, σε μήκος περίπου 4 μ, είναι επενδυμένο με θραύσματα κεράμων, που στη συνέχεια καλύφθηκαν από στρώσεις κονιάματος. Κάποια τουλάχιστον από τα θραύσματα έγχρωμων κονιαμάτων που βρέθηκαν φέτος στις επιχώσεις νοτίως του Τοίχου 7502 πρέπει να προέρχονται από αυτόν τον τοίχο.
Ορθοφωτογραφία της Τομής 24
|
|
H Τομή 24 με υπόβαθρο τα αποτελέσματα της μαγνητικής διασκόπησης του 2024
|
|
|
Από τους τρεις τοίχους κατεύθυνσης Β-Ν που αποκαλύψαμε φέτος, ο ανατολικός (Τοίχος 7508) φαίνεται να συμπλέκεται με τον Τοίχο 7502 ενώ οι υπόλοιποι (Τοίχος 7506 και 7516) εφάπτονται, και άρα κτίστηκαν μετά. Μάλιστα ο Τοίχος 7516 κτίστηκε μετά την αποδόμηση προγενέστερου τοίχου, ίχνος του οποίου διακρίνεται μόλις 25 εκ. ανατολικότερα, στο σημείο επαφής του με τον Τοίχο 7502. Ο Τοίχος 7508, κατά τα φαινόμενα σύγχρονος με τον Τοίχο 7502, είναι παρόμοιας κατασκευής, με λιθοπλίνθους τοποθετημένες ως ορθοστάτες και μεταγενέστερες επεμβάσεις. Οι Τοίχοι 7506 και 7516, πάχους 0,5 – 0,6 μ, είναι κτισμένοι με στρώσεις μικρότερων λίθων, θραύσματα κεράμων και κονίαμα, ενώ στη δομή τους υπάρχουν και μεγαλύτεροι λίθοι σε β’ χρήση. Κατά μήκος της εξωτερικής (δυτικής) πλευράς του Τοίχου 7506, προστέθηκε αργότερα επένδυση με πλίνθους και κονίαμα. Σχεδόν εξ’ ολοκλήρου με spolia είναι κατασκευασμένος ο Τοίχος 7509-7541, κατεύθυνσης Α-Δ, που ορίζει μαζί με τους προαναφερθέντες τοίχους, δύο δωμάτια στη βόρεια πλευρά της τομής (Εικ. 9). Η επαφή των τοίχων προδίδει ότι ο Τοίχος 7509-7541 κατασκευάστηκε μετά τους Τοίχους 7506 και 7508, ενώ τελευταίος κτίστηκε ο Τοίχος 7516. Και τα δύο δωμάτια ήταν προσβάσιμα από το νότο, με ανοίγματα πλάτους 0,9 και 0,8 μ. Η είσοδος στο ανατολικό δωμάτιο διαμορφώνεται από δύο ορθοστάτες, λιθοπλίνθους σε β’ χρήση.
Η συνέχιση της ανασκαφής αποκάλυψε στρώματα απόρριψης πάχους 0,80 μ., με πέτρες, κεραμικά όστρακα, θραύσματα κεράμων και κονιαμάτων, κυρίως στο βόρειο ήμισυ της τομής, εντός των δωματίων βόρεια του Τοίχου 7508-7541 (Contexts 7510, 7515, 7518, 7519, 7527, 7533, 7537, 7539). Οι επιχώσεις αυτές περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό κεραμικής που σχετίζεται με την τοπική παραγωγή συγκεκριμένων αγγείων κατά τη διάρκεια του α’ μισού του 7ου αι. μ.Χ, πολλά θραύσματα γυάλινων αγγείων, υφαντικά βάρη, τριπτήρες, τμήματα πίθων, αρχιτεκτονικά θραύσματα, αποτμήματα μαρμάρινων γλυπτών, και πολυάριθμα οστά ζώων, τα περισσότερα των οποίων ανήκουν σε ζώα μεσαίου μεγέθους (όπως αιγοπρόβατα και χοίροι) και λιγότερα σε ζώα μεγάλου μεγέθους (όπως βοοειδή και ιπποειδή). Στις επιχώσεις αυτές βρέθηκαν επίσης 5 νομίσματα (στα Contexts 7518, 7527, και 7533), εκ των οποίων το πρωϊμότερο είναι Σικυώνια κοπή του ύστερου 4ου/πρώιμου 3ου αι. π.Χ. ενώ το υστερότερο είναι έκδοση του Βανδαλικού βασιλείου, περίπου 525-534 μ.Χ.
Από την κεραμική που βρέθηκε σε αυτά τα στρώματα (καταγράφηκαν 36.893 όστρακα), μόλις το 2% ανήκει στην λεπτή κεραμική (739 όστρακα), το 17% στην αδρή κεραμική (6.310 όστρακα), και η πλειονότητα, το 81%, σε μαγειρικά σκεύη (29.844 όστρακα). Το μεγαλύτερο ποσοστό των οστράκων ανήκει σε αγγεία που παρήχθησαν στα κεραμικά εργαστήρια ΝΑ της Αγοράς. Οι πλέον συχνοί τύποι είναι οι χύτρες με εξωνεύον τριγωνικό χείλος, οι πρόχοι είτε με κυκλικό είτε με τριφυλλόσχημο στόμιο, οι μεγάλες λεκάνες, τα πώματα, και οι απομιμήσεις τύπων βορειο-αφρικανικών λύχνων. Από τα μαρμάρινα θραύσματα ξεχωρίζουν βάση αγαλματίου στηριζόμενης παιδικής μορφής αυτοκρατορικών χρόνων, και μαρμάρινο λεοντοπόδαρο από έπιπλο.
Τα στρώματα που αφαιρέσαμε στη νότια πλευρά της Τομής (Contexts 7504, 7511, 7512, 7513, 7520, 7525, 7534, 7535), δηλαδή νότια του Τοίχου 7509-7541, συνολικού πάχους περίπου 80 εκ., είναι, όπως και στη βόρεια πλευρά, κυρίως στρώματα απόρριψης που χρονολογούνται στο α’ μισό του 7ου αι. μ.Χ. Δεν είναι όμως οι ίδιες απορρίψεις, γιατί σε αυτά τα στρώματα βρέθηκε πολύ λιγότερη κεραμική και ελάχιστα απορρίμματα των κεραμικών εργαστηρίων. Το χαρακτηριστικό αυτών των στρωμάτων είναι ο μεγάλος αριθμός διάσπαρτων αρχιτεκτονικών μελών. Σε μια περίπτωση μάλιστα (Context 7512), spolia μεταξύ των οποίων και μια μετόπη εντοπίστηκαν τοποθετημένα σε τοξοειδή σχηματισμό, παρά τη γωνία που σχηματίζουν οι Τοίχοι 7509 και 7506. Πολλά απορριφθέντα λίθινα μέλη εντοπίσαμε και σε υποκείμενα στρώματα, κυρίως στην ΝΑ πλευρά της τομής (Context 7525). Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, θραύσματα σπονδύλων κιόνων και δωρικών κιονοκράνων, δύο επίκρανα παραστάδων και θραύσμα οκταγωνικού πεσσού. Από τα στρώματα 7520, 7534 και 7535 προέρχονται 7 νομίσματα, τα υστερότερα των οποίων χρονολογούνται στον 6ο αι. μ.Χ.
|
|
Ο τοξοειδής σχηματισμός από spolia στο Context 7512
|
|
Το Context 7525 κατά τη διάρκεια της ανασκαφής του.& Λήψη από ΒΑ
|
|
