Ανασκαφική έκθεση 2025

Η φετινή ανασκαφική έρευνα της Ακρόπολης της αρχαίας πόλης της Κύθνου (σημερινό «Βρυόκαστρο»), συνεργατικό πρόγραμμα του Τομέα Αρχαιολογίας του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας & Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του ΥΠ.ΠΟ. πραγματοποιήθηκε από 23 Ιουνίου έως 2 Αυγούστου 2025. Υπενθυμίζεται ότι η πόλη της Κύθνου κατοικήθηκε αδιάκοπα από τον 12^ο αιώνα π.Χ. έως τον 7^ο αιώνα μ.Χ.

Οι εργασίες φέτος επικεντρώθηκαν στην ανασκαφή του οικιστικού συγκροτήματος του Νοτίου Πλατώματος της Ακρόπολης. Παράλληλα, διενεργήθηκαν συμπληρωματικές ανασκαφικές έρευνες στο Κτίριο 3 του ιερού της Δήμητρας και Κόρης, και σε μια περιοχή λίγα μέτρα δυτικότερα, όπου παλαιότερα είχε εντοπιστεί πιθανός «αποθέτης» με κεραμεική προερχόμενη από το ιερό, δυτικά , όπου εικάζουμε ότι βρισκόταν και η κύρια πρόσβαση σε αυτό κατά την αρχαιότητα.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ

Όπως διαπιστώθηκε κατά τις προηγούμενες ανασκαφικές περιόδους (2021-2024), το Βόρειο τμήμα του πλατώματος της ακρόπολης καταλαμβάνει ιερό, το οποίο ταυτίζεται με βεβαιότητα με ιερό της Δήμητρας και της Κόρης. Το διμερές Κτίριο 4, διαστάσεων 7,50 Χ 5,70 μ., ταυτίζεται με ναό των κλασικών χρόνων, αναμφίβολα της Δήμητρας. Ανάμεσα στο ναό αυτό και το επίμηκες Κτίριο 3 Νοτιότερα, παρεμβάλλονται δύο σχεδόν τετράγωνα μικρά οικοδομήματα, 5 και 6, με αντικρυστές εισόδους. Το Κτίριο 5 μάλλον ταυτίζεται και αυτό με δεύτερο μικρότερο ναό (διαστ. 3,80 Χ 3,30 μ.), ίσως μάλιστα των αρχαϊκών χρόνων. Το Κτίριο 3, μήκους 21 και πλάτους 8,50 μέτρων χαρακτηρίζεται από τραπεζιόσχημη τοιχοποιία και διαθέτει μνημειώδη είσοδο στο μέσον του επιμήκη Βόρειου τοίχου. Το Κτίριο 6 (διαστ. 4,85 Χ 4,25 μ.) είναι το υστερότερο των ανασκαμμένων κτιρίων (πιθανότατα ρωμαϊκών χρόνων). Διαμορφώνεται εσωτερικά σε τουλάχιστον τρία επίπεδα. Φαίνεται ότι εδώ βρισκόταν αρχικά η κύρια βαθμιδωτή πρόσβαση στο τέμενος, η οποία καταργήθηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους και ενσωματώθηκε στο Κτίριο 6, που φαίνεται ότι είναι το υστερότερο του ιερού. Ένα ακόμη κτιριακό συγκρότημα (Κτίριο 7) ανασκάφτηκε στα Δυτικά του ιερού το 2024 και συσχετίστηκε με την κύρια πρόσβαση προς το ιερό.

Οι ανασκαφικές έρευνες φέτος επικεντρώθηκαν στο Δυτικό μισό του Κτιρίου 3, δηλ. στα Τετράγωνα Π8-Π9 και Ρ8-Ρ9 του καννάβου. Το πάχος των επιχώσεων έως το φυσικό βράχο ήταν μικρό, αλλά η πυκνότητα των ευρημάτων, κυρίως ειδώλια, λύχνοι και κεραμεική, ήταν εξαιρετικά μεγάλη.

Όπως και τις προηγούμενες χρονιές, αρκετά ειδώλια βρέθηκαν σε επαφή με το Νότιο τοίχο του Κτιρίου 3, όπου, όπως έχουμε υποθέσει, ενδέχεται να υπήρχαν ξύλινα ράφια πάνω στα οποία ήταν τοποθετημένα τα ειδώλια.

Αξιοσημείωτη, για μία ακόμη φορά, είναι η εύρεση μεγάλου θραύσματος Ελευσινιακού κέρνου.

Σε απόσταση περίπου 20 μέτρων Δυτικά του Κτιρίου 3, χαμηλότερα στην πλαγιά της ακρόπολης και στη βάση σύγχρονης ξερολιθιάς, ήταν γνωστή από παλαιόθεν (επιφανειακή έρευνα των ετών 1990) συγκέντρωση κεραμεικής. Η δοκιμαστική έρευνα εδώ επιβεβαίωσε ότι πρόκειται όντως για μια εξαιρετικά πυκνή συγκέντρωση αγγείων (κυρίως υδρίες), πολλά από τα οποία είναι σχεδόν ακέραια. Δεν αποσαφηνίστηκε αν έχουμε να κάνουμε με κάποιον αποθέτη του ιερού ή κάποια διατάραξη κεραμεικών ευρημάτων που κύλισαν λόγω της διάβρωσης του εδάφους εδώ από το ιερό, και πακτώθηκαν κάτω από τον μανδρότοιχο, όταν αυτός επισκευάστηκε.

Η ακριβής μορφή, χρήση και η χρονολόγηση όλων των αποκαλυφθέντων κτιριακών καταλοίπων στο ιερό θα προσδιοριστεί όταν θα ολοκληρωθεί η μελέτη των ευρημάτων και των ανασκαφικών δεδομένων.

ΝΟΤΙΟ ΠΛΑΤΩΜΑ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ

Οι ανασκαφικές εργασίες επικεντρώθηκαν και φέτος στο Νότιο Πλάτωμα της ακροπόλεως, όπου είχαν αρχίσει να ερευνώνται το 2021 και 2024 μια σειρά από ορθογώνια οικοδομήματα. Οι εργασίες, λόγω της μεγάλης έκτασης των ορατών καταλοίπων διενεργήθηκε ως εξής. Τις προηγούμενες περιόδους ανασκάψαμε τα Κτίρια 1 και 2 σε σημαντικό βαθμό, καθώς και ένα οικοδόμημα στο Βόρειο άκρο του πλατώματος, το Κτίριο 8. Στον ενδιάμεσο επιμήκη χώρο ανάμεσα στα προαναφερθέντα κτίρια είχαμε περιοριστεί σε απομάκρυνση των πεσμένων λίθων προκειμένου να διαγραφούν σε αυτό το στάδιο τα όρια των κτιρίων και χώρων. Φέτος, η έρευνα προχώρησε σε βάθος εντός των περισσοτέρων χώρων, με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Οι χώροι που έως σήμερα έχουν ερευνηθεί ανασκαφικά αριθμήθηκαν από 8 - 18.

Ο χώρος είναι οικιστικού χαρακτήρα, αν και πρέπει να χρησίμευε και ως έδρα της εκάστοτε στρατιωτικής φρουράς της πόλης, αν κρίνουμε από την εύρεση ορισμένων μετάλλινων και λίθινων όπλων.

Η όλη εικόνα, πάντως, φανερώνει ότι πιθανόν τα μέλη της φρουράς διέμεναν εδώ μαζί με τις οικογένειές τους, ενώ ορισμένες δραστηριότητες που διαφάνηκαν σχετίζονται με παραγωγικές δραστηριότητες (βλ. λινό, υφαντικά βάρη, κυψέλες κ.ά.). Εξαιρετικά σημαντική είναι και η διαπίστωση ότι σε βαθύτερα στρώματα άρχισαν να αποκαλύπτονται τόσο αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, όσο και ευρήματα (κυρίως κεραμεική, χρονολογούμενα από τους Γεωμετρικούς, ίσως μάλιστα και Πρωτογεωμετρικούς (ή Υπο-Πρωτογεωμετρικούς) χρόνους. Η φύση της πρώιμης αυτής ανθρώπινης δραστηριότητας στην ακρόπολη δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, λόγω της μικρής έκτασης που ερευνήθηκε σε βάθος.

Το συγκρότημα χώρων του Κτιρίου 11 (κάτω από το Κτίριο 2)

Η ανασκαφή του Κτιριακού συγκροτήματος 11 είχε αρχίσει το 2024. Τα κατάλοιπα εκτείνονται κάτω από το μεταγενέστερο (κλασικό-ελληνιστικό) Κτίριο 2.

Η συνέχιση της ανασκαφής σε βάθος στο εσωτερικό του Νότιου τμήματος του Χώρου Α και Νότια του τριγωνικού Χώρου Γ οδήγησε σε σημαντικές διαπιστώσεις. Αφενός φάνηκε ότι το Κτίριο 2 εδράζεται εν μέρει πάνω σε ένα προγενέστερο οικοδόμημα των Γεωμετρικών χρόνων, που μάλιστα ακολουθεί διαφορετικό προσανατολισμό, ΒΔ-ΝΑ. Το οικοδόμημα αυτό (Κτίριο 11) εσωτερικά καταλαμβάνεται στο Βόρειο μισό του από ογκώδη κατασκευή σχήματος Π, η οποία στην άνω της επιφάνεια σώζει και λευκό κονίαμα. Αρχικά πρέπει να αποτελούνταν από έναν ευρύχωρο ορθογώνιο χώρο που σε β’ φάση περιορίστηκε σε δύο μικρότερους χώρους ίσων διαστάσεων, με την προσθήκη εγκάρσιου τοίχου.

Ο χώρος εσωτερικά της κατασκευής, πλ. 0,80 και μήκ. 1 μ., αλλά και οι λοιποί εσωτερικοί χώροι του Κτιρίου 11 απέδωσαν όστρακα και μικρά ευρήματα των Γεωμετρικών (κυρίως ΥΓ) και Πρώιμων Αρχαϊκών χρόνων. Μάλιστα ανάμεσα στα ευρήματα συγκαταλέγεται και πήλινο γυναικείο ειδώλιο Αργείτικου τύπου και λύχνος του 7^ου αι. π.Χ. Ανάμεσα στα ευρήματα, στα βαθύτερα στρώματα του Χώρου Α σημειώνουμε και πολλά θραύσματα από μεγάλο πίθο, του οποίου σώζεται και μία κάθετη ταινιωτή περίτμητη λαβή. Το σώμα του εν λόγω πίθου συλλέχτηκε φέτος. Από την Τομή 2 στο Χώρο Α του Κτιρίου 2 σημειώνουμε ακόμα μια ακέραιη πλημοχόη της αρχαϊκής περιόδου.

Το κεντρικό τμήμα του νότιου τομέα

Η λωρίδα Βόρεια των Κτιρίων 1-2, πάνω στην κορυφογραμμή του πλατώματος καλύπτεται από πλήθος κτιριακών καταλοίπων. Το 2024 πραγματοποιήθηκε εκτεταμένος καθαρισμός της περιοχής από το στρώμα των πεσμένων λίθων με στόχο να διαγραφούν τα όρια των χώρων. Φέτος η έρευνα προχώρησε σε βάθος σχεδόν σε όλους τους χώρους.

Παρατηρούμε δύο διαδρόμους κίνησης στα Ανατολικά και Δυτικά, παράλληλα με το συγκρότημα, και μια διάταξη χώρων εκατέρωθεν ενός νοητού κεντρικού άξονα, ένα είδος ραχοκοκαλίας (spine wall) που ακολουθεί μια Β-Ν κατεύθυνση. Ωστόσο, ο άξονας αυτός δεν είναι συνεχόμενος και ενιαίος αλλά μεταβλητός. Οι χώροι της Ανατολικής πλευράς φέρουν ανοίγματα προς Ανατολάς, εκείνοι της Δυτικής προς Δυσμάς. Η Ανατολική πρόσβαση («Ανατολική οδός») είναι βαθμιδωτή και βαίνει παράλληλα με το όριο του βραχώδους πλατώματος, ενώ συνδέεται και με πυλίδα πλ. 1 μ. περίπου που επέτρεπε την άνοδο/κάθοδο προς τα Ανατολικά. Ο «εσωτερικός» Δυτικός διάδρομος φαίνεται ότι ήταν o κύριος άξονας μετακίνησης από τη μια άκρη του συγκροτήματος στην άλλη, και έχει μέσο πλάτος περίπου 2 μ. Το Νότιο τμήμα του ορίζεται στα Δυτικά από μνημειώδη αναλημματικό τοίχο., που βαίνει παράλληλα και σε απόσταση 2 μέτρων Δυτικά του Κτιρίου 2. Με αυτόν το διάδρομο επικοινωνούν μια σειρά από χώροι (Κτίρια 2, 14 και υπαίθριος Χώρος 12).

Ο υπαίθριος χώρος, που εκτείνεται προς Βορράν του Κτιρίου 2, έχει εσωτ. μήκος 6 μ. και ανασκάφτηκε έως το φυσικό βράχο. Προς το μέσον της Ανατολικής πλευράς, ελαφρώς προς Βορράν, διαμορφώνεται κτιστό πεταλόσχημο έξαρμα που διατρέχει και το πλάτος του τοίχου. Η κατασκευή αυτή διαιρείται σε δύο περίπου ίσα τμήματα και είναι πλήρως επιχρισμένη με υδραυλικό κονίαμα. Πρόκειται αναμφίβολα για συλλεκτήρες νερού. Ο Ανατολικός, ορθογώνιου σχήματος, εσωτ. διαστ. 3 Χ 3,50 μ. ήταν σχεδόν άδειος και στον πυθμένα του βρέθηκε θραύσμα ελληνιστικού πινακίου. Ο πεταλόσχημος Δυτικός Συλλεκτήρας ήταν γεμάτος με πυρακτωμένα μελανά χώματα που περιείχε έναν σύνολο κεραμεικών ευρημάτων, καθώς και ορισμένα ιδιαίτερα μικρά αντικείμενα όπως αγνύθες, κεφαλή ειδωλίου, μικκύλο αγγείο, φαρμακοδοχείο, σιδερένιες αιχμές, χάλκινο νόμισμα Φιλίππου Β’ κ.ά.. Φαίνεται ότι πρόκειται για τελετουργική απόθεση που σηματοδοτεί και το τέλος της χρήσης του συλλεκτήρα. Ο ορθογώνιος Χώρος 10 που εκτείνεται Ανατολικά των συλλεκτήρων είναι επιχρισμένος με υδραυλικό κονίαμα, ενώ ήταν στεγασμένος με κεράμους κορινθιακού τύπου. Σε κάποια φάση φαίνεται ότι χρησίμευσε ως δεξαμενή, καθώς διακρίνονται επεμβάσεις στην προσβασιμότητα του χώρου με το φράξιμο θυρών, φρεάτιο που επικοινωνεί με αγωγό εντός του παρακείμενου υπαίθριου χώρου 10Ν και του διαδρόμου ανάμεσα στα Κτίρια 1 και 2. Στο δάπεδο του χώρου, πιθανώς από την επόμενη φάση χρήσης του χώρου, προέρχονται θραύσματα εμπορικού αμφορέα και χείλη πίθων. Ο ορθογώνιος Χώρος 10Ν ήταν υπαίθριος, και πέραν του προαναφερθέντος αγωγού, περιελάμβανε ορθογώνια εστία στη ΒΔ γωνία. Ο χώρος αυτός έχει εξισωθεί σε κάποια φάση με λατύπη ανάμεικτη με πυρακτωμένα χώματα (από τη χρήση της εστίας;). Ο 10Ν επέτρεπε την πρόσβαση, μέσω του διαδρόμου ανάμεσα στα Κτίρια 1 και 2, στους χώρους 10 και 16, και μέσω του τελευταίου, που σώζει δύο ανοίγματα, στον Α και Δ τοίχο αντίστοιχα, με τον Ανατολικό διάδρομο του πλατώματος και την πυλίδα.

Όλα τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι εδώ έχουμε μία δεξαμενή (Χώρος 10) από την οποία μπορούσε κανείς να προμηθευτεί νερό από τις μικρότερες δεξαμενές. Δεν είναι τυχαίο ότι σε χαμηλότερο επίπεδο, Δυτικά της οδού, αποκαλύφθηκαν το 2022 διάφορες δεξαμενές και αγωγοί που πρέπει να λειτουργούσαν με το σύστημα της υπερχείλισης.

Πίσω (Ανατολικά) από την Δεξαμενή 10 αποκαλύφθηκαν δύο ακόμη χώροι: ο τραπεζιόσχημος Χώρος 16, διαστ. 3,50/4,50 πλ. 3,50 σε επαφή με το Κτίριο 1 και ένας τετράγωνος βορειότερα, ο Χώρος 15, πλευράς 2,80 μ. Στην ΒΔ γωνία του Χώρου 15 αποκαλύφθηκε τριγωνικό λίθινο θρανίο που εδράζεται πάνω σε παλαιότερο καμπύλο τοίχο.

Ο επόμενος χώρος προς Βορράν είναι ένα κυκλικό οικοδόμημα 13, διαμέτρου 4,50 μ., με πάχος τοίχου τουλάχιστον στο ΒΔ του τμήμα, 1 μ. Με αυτήν την κατασκευή, που μπορούμε να ταυτίσουμε με πύργο ή παρατηρητήριο, επικοινωνεί με θύρα ο Χώρος 15. Όλα τα ευρήματα εδώ χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο.

Στην αντικρυστή περιοχή, της «Δυτικής οδού» όπως την ονομάσαμε, παρατηρούμε ότι βορειότερα της δεξαμενής ακολουθεί ένας ορθογώνιος χώρος 5,30 Χ 3,80 μ. (Χώρος 12). Ακολουθεί ο «τραπεζιόσχημος Χώρος 14» κατεύθυνσης Α-Δ, πλ. 2,20 και μέγιστου μήκους 6,50 (Β) /4,80 (Ν) μ., με βαθμιδωτή πρόσβαση (άνοιγμα θύρας;) από τις 3 πλευρές (Ν, Δ, Β). Βόρεια του διαδρόμου διαμορφώνεται ένας ακόμη ευρύχωρος χώρος διαστ. 3,20 Χ 6,50 μ. (Χώρος 9). Στα ΒΔ, εξωτερικά του χώρου αυτού, αποκαλύφθηκε διπλός τοίχος συνολικού πλάτους 1,10 μ. με άνοιγμα πλ. 1 μ., διαμορφωμένο μάλιστα λοξά ως προς το πάχος του τοίχου, που οδηγεί στους υπόλοιπους χώρους του πλατώματος, που εκτείνονται 9 μέτρα προς Βορράν, έως και τον Νότιο τοίχο του Κτιρίου 3 του ιερού, ο οποίος και αποτελεί το σαφές όριο ανάμεσα στο οικιστικό και το λατρευτικό χώρο της ακρόπολης.

Ειδικότερα, στο ΒΔ κεντρικό τμήμα του Νοτίου πλατώματος ερευνήθηκαν τρεις ακόμη χώροι: ο υπαίθριος ορθογώνιος Χώρος 12, ο τραπεζιόσχημος στεγασμένος Χώρος 14 και ο Χώρος 18, που επικοινωνεί με θύρα με τον 14.

Ο Χώρος 12 καλύπτονταν από παχύ στρώμα εγκατάλειψης με ελάχιστα ευρήματα και καθόλου κεράμους. Ωστόσο, πλησίον του φυσικού βράχου αποκαλύφθηκε στρώμα εξισωτικού μπαζώματος που περιείχε μεγάλο αριθμό από θραυσμένα αγγεία των Γεωμετρικών χρόνων.

Η είσοδος στο Χώρο 14 επιτυγχάνεται με θύρες στο Δυτικό άκρο του Νότιου τοίχου του χώρου, στον Δ τοίχο και στον Β (το τελευταίο άνοιγμα επιτρέπει την επικοινωνία του 14 με 18). Συνεπώς, ο στενόμακρος αυτός χώρος αφενός επικοινωνεί και με τον παρακείμενο προς Βορράν ορθογώνιο Χώρο 18. Ο 14 διαιρείται σε δύο επιμέρους χώρους με τη βοήθεια αναλημματικού τοίχου που τέμνει διαγώνια το δωμάτιο, δημιουργώντας ένα ανώτερο επίπεδο στα Α και ένα χαμηλότερα στα Δ. Ανάμεσα στα ευρήματα των ελληνιστικών χρόνων του χώρου 14 συγκαταλέγεται ελληνιστικό πινάκιο με το χάραγμα του ονόματος «Αρχίππη».

Η έρευνα του ορθογώνιου Χώρου 18 δεν ολοκληρώθηκε. Ωστόσο, κατά μήκος του Δ τοίχου άρχισε να αποκαλύπτεται λίθινο θρανίο και στη ΒΔ γωνία το στόμιο μεγάλου αποθηκευτικού αγγείου κατά χώραν.

Το βόρειο τμήμα του Νότιου Πλατώματος (Κτίρια 8 και 9)

Ο πρώτος χώρος, στο Τετράγωνο Γ8, είναι ορθογώνιος, διαστ. 4,80 Χ 4,60 μ. Χαρακτηρίστηκε Κτίριο 9. Η έρευνα του εσωτερικού του περιορίστηκε το 2024 σε τομή στο Δυτικό του τμήμα, πλ. 2 μ. Η εσωτερική διαρρύθμιση του χώρου είναι περίπλοκη. Στη ΝΔ γωνία αποκαλύφθηκαν δύο ημικυκλικές λίθινες κατασκευές σε διαφορετικά επίπεδα. Η ανώτερη, εσωτ. διαστ. περ. 1,20 Χ 1,20 μ., κλείνει τη ΝΔ γωνία. Στο ΝΑ άκρο της παρατηρείται άνοιγμα πλ. 0,50 μ., και στο ΒΔ αντίστοιχο άνοιγμα πλ. 0,30 μ. Στον πυθμένα της κατασκευής ήταν στρωμένοι δύο κέραμοι στρωτήρες, ο ένας πάνω από τον άλλον, εν είδει δαπέδου. Σε χαμηλότερο επίπεδο, προς Βορράν, αποκαλύφθηκε δεύτερη παρόμοια ημικυκλική κατασκευή, εσωτ. διαστ. 1 (Α-Δ) Χ 0,70 μ. με άνοιγμα – αύλακα στα ΒΔ της γωνία πλ. 0,15 μ. Η αύλακα κατευθύνεται λοξά και πρέπει να διέτρεχε τον Δυτικό τοίχο του χώρου. Στην περιοχή αυτήν η διάβρωση είναι έντονη, ωστόσο διαγράφεται εξωτερικά (Δυτικά) του ορθογώνιου χώρου ημικυκλική διαμόρφωση του φυσικού βράχου, ακτίνας 2,50 μ. Η όλη διαμόρφωση δίνει την εντύπωση λινού. Ακριβώς Βόρεια της δεύτερης ημικυκλικής κατασκευής αποκαλύφθηκε ορθογώνια εστία, πλευράς 0,75 μ., που σχηματίζεται από κεράμους και όρθια τοποθετημένες σχιστόπλακες στις δύο πλευρές (Α & Ν). Η εστία αντιπροσωπεύει παλαιότερη φάση καθώς όχι μόνο βρίσκεται σε χαμηλότερο επίπεδο, αλλά το στρώμα με τα πυρακτωμένα χώματα και τη στάχτη που απλώνεται γύρω και πάνω από αυτήν αποτελεί την επίχωση πάνω στην οποία εδράζονται οι δύο ημικυκλικές κατασκευές. Από την αρχική αυτή φάση του χώρου προέρχονται αρκετοί λύχνοι ελληνιστικών χρόνων καθώς και χάλκινο νόμισμα Σμύρνης του τέλους 3^ου – αρχών 2^ου αι. π.Χ. (βλ. έκθεση του 2024).

Κατά το 2025 ολοκληρώθηκε η ανασκαφή του Χώρου 9. Φανερώθηκε πλήρως η ενδιαφέρουσα βαθμιδωτή θύρα ανάμεσα στο «Δυτικό διάδρομο» και τον Χώρο 9. Στα Ανατολικά, σε επαφή με την εσωτερική παρειά του τοίχου, αποκαλύφθηκε σειρά λίθινων θηκών με πυρακτωμένα χώματα και οστά ζώων, πιθανόν εστίες σε παράταξη. Στα Βόρεια συλλέχτηκε ένα σχεδόν ακέραιο ελληνιστικό ατρακτόσχημο μυροδοχείο. Δεν αποσαφηνίστηκε ακόμα αν υπάρχει και δεύτερο άνοιγμα στη ΒΑ γωνία του χώρου. Η παρουσία κεράμων Κορινθιακού τύπου υποδηλώνει ότι ο χώρος ήταν στεγασμένος.

Ανατολικά του Χώρου 9 ερευνήθηκε η ΝΔ γωνία ενός ακόμη χώρου (Χώρος 17), που θα ήταν στεγασμένος με κεράμους. Η έρευνα εδώ δεν ολοκληρώθηκε.

Το Κτίριο 8, μήκους 11 μ. και πλ. 3,60 μ. (εξωτερικές διαστάσεις), το οποίο ανασκάφτηκε το 2024, ερευνήθηκε συμπληρωματικώς και κατά το 2025. Στη ΒΔ γωνία υπάρχει τραπεζιόσχημη κτιστή κατασκευή που ίσως σχετίζεται με κάποιο κλιμακοστάσιο που οδηγούσε σε όροφο. Η έρευνα εδώ έδειξε ότι αρχικά επρόκειτο για ένα μικρό ορθογώνιο δωμάτιο το οποίο σε β’ φάση έφραξαν, μπάζωσαν με χώματα, και κάλυψαν με πλακοειδείς λίθους. Η ερμηνεία της κατασκευής παραμένει αινιγματική.

ΕΥΡΗΜΑΤΑ

Η πλειονότητα των ευρημάτων που σχετίζονται με τα κτίρια και τους χώρους που αποκαλύφθηκαν στο Νότιο Πλάτωμα της ακροπόλεως χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο. Τα ευρήματα των ρωμαϊκών χρόνων είναι εξαιρετικά σπάνια, υποδηλώνοντας ότι η οικιστική – στρατιωτική χρήση της ακρόπολης έπαψε προς το τέλος της πρώτης χιλιετίας π.Χ. Αντίθετα, το παρακείμενο ιερό παρέμεινε σε χρήση έως και τον 4^ο μ.Χ. αιώνα. Σημαντική διαπίστωση αποτελεί η εύρεση στα βαθύτερα στρώματα των κτιρίων 1 και 2 και 12 πολυάριθμων κινητών ευρημάτων των Γεωμετρικών και Αρχαϊκών χρόνων, ενώ τα ευρήματα των Κλασικών χρόνων δεν απουσιάζουν. Τούτο τεκμηριώνει την άνευ διακοπής ανθρώπινη δραστηριότητα στην ακρόπολη της Κύθνου τουλάχιστον από τον 9^ο αι. π.Χ. έως και το τέλος της Ελληνιστικής περιόδου, αν και μένει να αποσαφηνιστεί περαιτέρω η φύση της αρχικής δραστηριότητας στην περιοχή του πλατώματος.

ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ

Το πενταετές ανασκαφικό πρόγραμμα στο Βρυόκαστρο Κύθνου (2021-2025) διενεργείται υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Αλεξάνδρου Μαζαράκη Αινιάνος και του Εφόρου Αρχαιοτήτων Δρος Δημήτρη Αθανασούλη. Οι έρευνες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και της ΕΦΑ Κυκλάδων, στηρίζονται επίσης σταθερά από τη ΓΓ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Δήμο Κύθνου, το Σύλλογο Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Κύθνου, τον καπετάνιο του πλοίου «ΜΑΡΜΑΡΙ», και κυρίως τον γενναιόδωρο χορηγό του ανασκαφικού προγράμματος, κ. Θανάση Μαρτίνο.

Τη διεπιστημονική ερευνητική ομάδα πλαισίωσαν και φέτος πολυάριθμες φοιτήτριες και φοιτητές της αρχαιολογίας του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, καθώς και των πανεπιστημίων Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Καλαμάτας, ενώ συμμετείχαν και ξένοι φοιτητές της αρχαιολογίας (από την Αυστραλία, τη Γερμανία και την Ιταλία). Το συντονισμό των εργασιών στην αρχαιολογική αποθήκη είχε η υποψήφια διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ευαγγελία Κολοφωτιά. Παράλληλα εργάστηκαν στη μελέτη των οστών ζώων της ακρόπολης η Δρ Κατερίνα Τρανταλίδου (με τη συνδρομή της Ε. Κολοφωτιά), των σφραγίδων του αρχαϊκού ιερού η Δρ Βίκυ Σκαράκη, της κεραμεικής της Ακρόπολης ο καθηγητης Δ. Παλαιοθόδωρος, των νομισμάτων η καθηγήτρια Σελήνη Ψωμά, των ειδωλίων του «Πρυτανείου» ο μεταπτυχιακός φοιτητής του ΑΠΘ Γιάννης Ζαχαρής, και των μικρών ευρημάτων του Ασκληπιείου η Δρ Αριάδνη Κλωνιζάκη. Η συντήρηση των φετινών ευρημάτων πραγματοποιήθηκε από τον Λευτέρη Κοσμίδη και τον Παναγιώτη Παπαβασιλείου, και οι αρχιτεκτονικές αποτυπώσεις από τον Γουλιέλμο Ορεστίδη με τη συνεργασία του Γιώργου Χιώτη.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑΣ

Την τρέχουσα περίοδο ετοιμάζεται ο δεύτερος τόμος της τελικής δημοσίευσης του αρχαϊκού ιερού του βορείου πλατώματος, που θα περιλαμβάνει όλα τα μικρά ευρήματα. Τα περισσότερα κείμενα έχουν κατατεθεί και βρίσκονται στο στάδιο της επιμέλειας.

ΟΜΙΛΙΕΣ – ΣΥΝΕΔΡΙΑ

• 10-14.5.2025: Πραγματοποιήθηκε το Διεθνές Συνέδριο «Κέα-Κύθνος ΙΙ: Ιστορία και Αρχαιολογία».
• 19.3.2025: «Ανασκαφή Κύθνου 2024» στο «Το ερευνητικό έργο του Τομέα Αρχαιολογίας του Τμήματος ΙΑΚΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κατά το 2024».
• 31.7.2025: Διάλεξη A. Μαζαράκη Αινιάνος στην αυλή του Αρχαιολογικού Μουσείου Κύθνου με τίτλο «Οι ανασκαφές στην Ακρόπολη της αρχαίας Κύθνου (2021-2025)».

Δημοσιεύσεις: Die Kykladen: Wiege frühgriechischer Kultur, Antike Welt 22, 2025

Podcast για την αρχαία Κύθνο στην Αγιάτη Μπενάρδου(Lifo).

Διαλέξεις περί Κύθνου του Α. Μαζαράκη Αινιάνος στην Αυστραλία (σειρά διαλέξεων ως επισκέπτης καθηγητής του ΑΑΙΑ στην Αυστραλία) με τίτλο: The Wonders of Ancient Kythnos (Public Lecture).

• 27.8.2025: The University of Sydney
• 16.9.2025: University of Tasmania
• 22.9.2025: University of Melbourne

© 1990-2026 "Kythnos Excavation Project."  All Rights Reserved.

Εναλλαγή γλώσσας